ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی


اثر قیمت نفت در ریزش سهام

آن چیزی که بر بورس تهران تاثیر گذاشت عواقب این بحران به‌دلیل افت شدید قیمت نفت و فلزات بود؛ به‌طوری‌که قیمت نفت از ۱۴۰ دلار در هر بشکه طی چند ماه به کمتر از ۳۰ دلار در بشکه رسید یا قیمت فلز مس از ۸۶۰۰ ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی دلار بر هر تن به کمتر از ۳ هزار دلار رسید.

سعید درخشانی | از سال ۱۳۸۵ شمسی و با تغییرات جدید مدیریتی و افزایش سرعت خصوصی‌سازی صنایع و شرکت‌های بزرگ دولتی، به مرور وزن شرکت‌های کامودیتی (کالا) محور در بازار سرمایه بیشتر شد؛ روندی که از اواخر سال ۸۵ و با خصوصی‌سازی فولاد مبارکه و ملی مس شروع شد، آرایش شرکت‌های موجود در بازار را نسبت به قبل از سال ۸۵ به کلی تغییر داده و وزن شرکت‌های کالا محور را به طرز محسوسی بالا برده است به‌طوری‌که در بین ۳۰ شرکت بزرگ بازار که ارزش بازار حدودا ۷۵۰ هزار میلیارد تومانی دارند فقط ۴ شرکت بانک ملت و مپنا و مخابرات و همراه اول در صنایعی به جز صنایع کالا محور فعالیت دارند و مجموع ارزش بازار آن‌ها حدود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان و کمتر از ۱۴ درصد از مجموع ۳۰ شرکت بزرگ است.

در حال حاضر ارزش بازار شرکت‌های موجود در کل بازار‌های بورس و فرابورس حدود ۱۳۵۰ هزار میلیارد تومان است که سهم صنایع کالا محور حدود ۹۰۰ هزار میلیارد تومان است که دقیقا دو سوم (۶۶ درصد) از وزن کلی بازار را تشکیل می‌دهد. با توجه به واقعیت فوق تحلیل بازار‌های کالایی اعم از نفت و فلزات و بازار جهانی از اهمیت ویژه‌ای در تحلیل و شناخت کلی بازار بورس تهران برخوردار است.

در این مقاله می‌خواهیم بدانیم که آیا از اساس این فرضیه درست است یا نه و به خاطر همین رفتار شاخص بعد از سال ۸۴ را مورد بررسی قرار داده و تلاش شد تا رابطه آن با قیمت نفت بررسی شود.


ریزش ۴۰ درصدی بورس در سال ۸۷
شاخص بورس در انتهای سال ۸۵ در حوالی ۹۴۰۰ قرار داشت که خصوصی‌سازی بزرگ شروع شد، بازار سرمایه از آن تاریخ سه نزول یا اصلاح عمده در قیمت‌ها را شاهد بوده است. اولین افت جدی بازار در تیر ماه سال ۱۳۸۷ رخ داد، شاخص بورس از یک قدمی ۱۳ هزار واحدی ناگهان تغییر مسیر داد و به سرعت طی حدود ۹ ماه تا حوالی ۸ هزار واحد اصلاح کرد.

اصلاحی نزدیک به ۴۰ درصدی در شاخص، این تاریخ شمسی مقارن با سال ۲۰۰۸ میلادی است که برابر با بحران مالی سال ۲۰۰۸ جهانی است که از بازار مسکن آمریکا شروع شد و دامنه به سرعت به بانک‌های بزرگی همچون لمن برادرز و مریل لینچ و واشنگتن میوچیال رسید و شوک اقتصادی بزرگی به بازار‌های مالی دنیا وارد کرد.

آن چیزی که بر بورس تهران تاثیر گذاشت عواقب این بحران به‌دلیل افت شدید قیمت نفت و فلزات بود؛ به‌طوری‌که قیمت نفت از ۱۴۰ دلار در هر بشکه طی چند ماه به کمتر از ۳۰ دلار در بشکه رسید یا قیمت فلز مس از ۸۶۰۰ دلار بر هر تن به کمتر از ۳ هزار دلار رسید، قیمت شمش فولادی نیز از بالای هزار دلار در هر تن به ۲۰۰ دلار رسید.

نتیجه این افت کاهش سودآوری شرکت‌های تولیدکننده فولاد و مس و روی و شرکت‌های فعال در بازار نفت و مشتقات نفتی و در نتیجه کاهش عمومی سطح قیمت‌ها بود به‌طور مثال قیمت هر سهم فولاد مبارکه حدود ۷۰ درصد اصلاح شد.

بعد از سال ۲۰۰۸ و اقدامات دولت‌های مختلف در مهار بحران و بازگشت ثبات نسبی به بازار‌ها دوباره قیمت‌های جهانی رشد کرد و بازار تهران در مدار رشد قرار گرفت؛ رشدی که به‌صورت پیوسته تا سال ۹۲ ادامه یافت؛ رشد قیمت ارز از سال ۹۱ باعث تشدید رشد بازار سهام تهران شده و شاخص بورس تا ۸۹ هزار واحد بالا آمد.

علت ریزش سهام در سال ۹۲
دومین افت بزرگ بورس تهران در ۱۶ آذر سال ۹۲ و در یک قدمی ۹۰ هزار واحدی شروع شد و شاخص تا سطح ۶۱ هزار واحد اصلاح شد؛ اصلاحی حدود ۳۲ درصدی در شاخص، اما علت این افت چه بود؟ اگر نمودار قیمت نفت را داشته باشید متوجه یک افت سنگین دیگر در قیمت نفت در این سال خواهید شد؛ همان‌طور که قبلا اشاره شد. بعد از بحران مالی سال ۱۳۸۷ ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی شمسی بازار‌ها با کمک دولت‌ها روند صعودی به خود گرفتند که تا ۵ سال بعد ادامه یافت؛ اما در سال ۹۲ دوباره با کاهش عمومی سطح قیمت‌های نفت و فلزات در بازار‌های جهانی مواجه شدیم.

قیمت نفت که دوباره به بالای ۱۰۰ دلار رسیده بود و با کاهشی ۷۵ درصدی به ۲۶ دلار در هر بشکه رسید. قیمت مس که بالای ۱۰ هزار دلار بود به ۴۳۰۰ دلار رسید. قیمت‌های شمش فولاد و روی و. هم افت سنگینی را تجربه کردند تا دوباره بهانه کاهش قیمت‌ها را در بازار سرمایه فراهم آورند، در هر دو بحران بازار‌های جهانی، نرخ ارز در ایران ثابت ماند و تغییری نکرد.

افت بازار دو سال به طول کشید و سپس دوباره با افزایش قیمت‌های جهانی نفت و فلزات دوباره رونق در بازار سرمایه حاکم شد تا با شوک ارزی سال ۹۶ و ۹۷ این روند شدت گرفت، ولی در مهر سال ۹۷ دوباره ورق برگشت و شاخص بورس سومین اصلاح بزرگ خود را شاهد بود، ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی شاخص از حوالی ۱۹۶ هزار واحد به حدود ۱۵۴ هزار واحد رسید؛ افتی در حدود ۲۲ درصد که خاطره بدی برای سهامداران در سال گذشته رقم زد.

ریشه‌یابی سومین افت بزرگ شاخص
آیا بازهم ردپای نفت در میان است؟ بله کاملا درست است. در این مورد قیمت نفت که تا ۷۷ دلار در هر بشکه پیش رفته بود به سطح ۴۲ دلار در هر بشکه رسید، نرخ ارز صنایع و شرکت‌ها عمدتا در سامانه نیما ثابت ماند (حوالی ۷۵۰۰ تومان). البته اصلاح قیمت نفت ۴ ماه بیشتر طول نکشید و با برگشت قیمت نفت شاخص بورس نیز بعد از ۴ ماه استراحت و اصلاح قیمتی دوباره مسیر صعودی در پیش گرفت تا به امروز.

برای ساده‌سازی و نتیجه‌گیری بهتر نمودار رابطه نفت و شاخص نیز در ادامه آورده شده است، ولی باید توجه داشت که روند قیمتی خود نفت باید با نرخ روز ارز ارزش‌گذاری شود، مثلا در سال ۸۵ قیمت نفت حدودا ۶۰ دلار و خود دلار نیز ۸۶۰۰ ریال بوده که نرخ هر بشکه نفت حدود ۵۱۶ هزار ریال بود، نرخ امروز دلار حدود ۱۱ هزار و ۴۰۰ و هر بشکه نفت نیز ۵۸ دلار است که نرخ هر بشکه نفت ۶ میلیون و ۶۱۲ هزار ریال خواهد بود.

حال اگر تغییرات قیمت هر بشکه نفت به‌صورت ریالی را در کنار شاخص بورس تهران قرار بدهیم رابطه معناداری بین آن‌ها خواهیم یافت، نمودار شکل زیر:

با تطبیق این دو شاخص می‌توان نتیجه‌گیری کرد که علت افت‌های شدید شاخص طی ۱۵ سال اخیر هر سه به‌خاطر افت قیمت نفت و فلزات و عدم همراهی قیمت ارز برای تخفیف اثرات این افت‌ها در اقتصاد بوده است، اصلاحی که این روز‌ها در بازار سرمایه در حال رخ دادن هست تطابقی با واقعیت تاریخی خود ندارد، زیرا قیمت نفت و فلزات در قیمت‌های پایین به سر می‌برند و اصلاح و ریزشی در قیمت جهانی نفت طی هفته‌های اخیر نداشته‌ایم، در بسیاری از موارد قیمت‌های انواع کامودیتی‌ها نزدیک به قیمت‌های تمام شده معادن و تولیدکنندگان (حتی در بخش نفت هم تولید نفت آمریکا از محل نفت شِیل در حوالی قیمت تمام شده است) بنابراین احتمالا افت فعلی بازار در اثر هیجانات منفی و کاذب بوده که به‌نظر می‌رسد تداومی نخواهد داشت و بازار سرمایه بعد از فروکش کردن این هیجانات به مسیر صعودی خود ادامه خواهد داد.

ریزش قیمت نفت با فروکش کردن خطر جنگ

قیمت نفت پس از ریزش بیش از سه درصدی که روز گذشته در واکنش به کاهش نسبی تنش میان روسیه و اوکراین داشت، در معاملات روز چهارشنبه بازار جهانی تغییر چندانی نداشت.

بهای معاملات نفت برنت با ۱۰ سنت کاهش، به ۹۳ دلار و ۱۹ سنت در هر بشکه رسید. نفت برنت روز سه شنبه پس از این که روسیه اعلام کرد بخشی از نیروهایش را از مرز اوکراین برمی گرداند، ۳.۳ درصد سقوط کرد. بهای معاملات وست تگزاس اینترمدیت آمریکا ثابت بود و در ۹۲ دلار و ۱۳ سنت در هر بشکه ایستاد. شاخص نفت آمریکا روز گذشته با ۳.۶ درصد ریزش بسته شده بود.

هر دو شاخص روز دوشنبه به بالاترین رکورد از سپتامبر سال ۲۰۱۴ صعود کردند و نفت برنت به ۹۶ دلار و ۷۸ سنت و وست تگزاس اینترمدیت به ۹۵ دلار و ۸۲ سنت رسیده بود. قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۱ تحت تاثیر احیای تقاضای جهانی در دوران پساکرونایی و بهبود کندتر عرضه، ۵۰ درصد و وست تگزاس اینترمدیت حدود ۶۰ درصد رشد کرد.

روز سه شنبه وزارت دفاع روسیه ویدیوهایی منتشر کرد تا نشان دهد بعضی از نیروها پس از تمرین نظامی به پایگاه برگشته اند. این اقدام سودگیری در بازار نفت و بهبود بازارهای سهام اروپایی و وال استریت را به دنبال داشت.

اما تحلیلگران می گویند ورای بحران اوکراین، محدودیت عرضه گریبانگیر بازار نفت مانده و قیمتها همچنین در مسیر نزدیک شدن به مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه هستند. جوناتان بارات، مدیر سرمایه گذاری گروه پروبیس در این باره اظهار کرد: از نظر فنی ما می توانیم شاهد بازگشت قیمتها ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی به ۹۰ دلار تحت تاثیر سودگیری باشیم اما با احیای اقتصادی و تقاضای بیشتری که بازار قادر به تامین آن نیست، قیمتها به سمت ۱۰۰ دلار پیش می روند.

اولاف شولتس، صدراعظم آلمان پس از چهار ساعت گفت و گو با ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه روز سه شنبه گفت: زمینه را برای دیپلماسی بیشتر به منظور جلوگیری از جنگ میان روسیه و اوکراین می بیند.

ادوارد مویا، تحلیلگر شرکت OANDA اظهار کرد: مذاکرات میان شولتس و پوتین انتظارات بازار درباره کاهش احتمال حمله قریب الوقوع روسیه به اوکراین را تقویت کرد.

در حالی که اوکراین در بحران فرو رفته است، وزارت کار آمریکا گزارش کرد قیمتهای تولیدکننده در ژانویه بیشترین افزایش را در هشت ماه گذشته داشته است. این گزارش بار دیگر استمرار تورم بالا در طول سال ۲۰۲۲ را یادآور شد.

بر اساس گزارش رویترز، وزارت صنعت ژاپن اعلام کرد این کشور مزایده ای برای فروش حدود ۱.۶۴ میلیون بشکه نفت معادل ۲۶۰ هزار کیلو لیتر نفت از ذخایر ملی در ۹ مارس برگزار خواهد کرد و این عرضه از ۲۰ آوریل برای برندگان مزایده موجود خواهد شد. این وزارتخانه همچنین اعلام کرد یارانه بنزین برای توزیع کنندگان نفت را که هفته گذشته به از ۳.۷ ین به پنج ین در هر لیتر افزایش داده بود، برای هفته آینده در همین نرخ حفظ می کند.

ریزش قیمت نفت مهارناپذیر ماند

قیمت نفت روز جمعه که سرمایه گذاران در پی افزایش موارد ابتلا به کووید ۱۹ خوش بینی کمتری به دورنمای تقاضا برای سوخت پیدا کردند، برای هفتمین روز کاهش یافت و بزرگترین کاهش هفتگی در بیش از ۹ ماه گذشته را رقم زد.

قیمت نفت روز جمعه که سرمایه گذاران در پی افزایش موارد ابتلا به کووید ۱۹ خوش بینی کمتری به دورنمای تقاضا برای سوخت پیدا کردند، برای هفتمین روز کاهش یافت و بزرگترین کاهش هفتگی در بیش از ۹ ماه گذشته را رقم زد.

به گزارش ایسنا، بهای معاملات وست تگزاس اینترمدیت آمریکا برای تحویل در سپتامبر با یک دلار و ۳۷ سنت معادل ۲.۲ درصد کاهش، در ۶۲ دلار و ۳۲ سنت در هر بشکه بسته شد و برای کل هفته بیش از ۹ درصد کاهش داشت.

بهای معاملات نفت برنت با یک دلار و ۲۷ سنت معادل ۱.۹ درصد کاهش، در ۶۵ دلار و ۱۸ سنت در هر بشکه بسته شد و برای کل هفته هشت درصد کاهش داشت.

کشورهای متعدد جهان با وضع محدودیتهای سفر و رفت و آمد به افزایش موارد ابتلا به کرونای دلتا واکنش نشان می دهند. چین با سیاست صفر کردن ویروس کرونا، محدودیتهای جدیدی را وضع کرده که روی کشتیرانی و زنجیره تامین جهانی اثر گذاشته و آمریکا و چین متقابلا محدودیتهای ظرفیت پرواز را وضع کرده اند.

در این بین، چندین شرکت آمریکایی با افزایش موارد ابتلا به کرونای دلتا، برنامه بازگشت کارکنانشان به محل کار را به تاخیر انداخته اند و کشورها در سراسر آسیا تدابیر قرنطینه را مجددا وضع کرده اند. شرکت اپل که بزرگترین شرکت آمریکایی از نظر ارزش بازار است، بازگشت کارکنانش را تا اوایل سال ۲۰۲۲ به تاخیر انداخته است.

جیم ریتربوس، رییس شرکت ریتربوش اند آسوشیتس اظهار کرد: بازار انرژی هفته جاری با موانع چند وجهی روبرو شد. قوی شدن ارزش دلار آمریکا هم به نگرانیها درباره افزایش آمار ابتلا اضافه شده است.

دلار آمریکا تحت تاثیر سیگنالهای بانک مرکزی آمریکا درباره کاهش تدابیر محرک مالی در سال میلادی جاری، به بالاترین حد در ۹ ماه اخیر صعود کرده و نفت را برای خریداران غیرآمریکایی گرانتر کرده است.

به پایان رسیدن فضای تعطیلات تابستانی آمریکا و اروپا که اوج تقاضا برای بنزین است هم ممکن است تقاضا برای نفت را متاثر کند.

مارگارت یانگ، استراتژیست دیلی فارکس در سنگاپور گفت: قرنطینه ها در اقتصادهای بزرگ دیگر جهان هم احتمالا به فعالیتهای اقتصادی ضربه زده و پیش بینیهای رشد را در ماههای آینده دستخوش تغییر می کنند. ژاپن قرنطینه اضطراری را تمدید کرده و آمار رسمی در کشورهایی مانند کره جنوبی، مالزی، فیلیپین، ویتنام و تایلند که صنایعشان به نفت نیاز دارند و از شیوع کرونای دلتا آسیب خواهند دید، افزایش پیدا کرده است. شیوع کرونای دلتا در استرالیا و نیوزیلند هم باعث وضع قرنطینه های سخت گیرانه شده است.

بر اساس گزارش رویترز، گزارش شرکت خدمات انرژی بیکرهیوز نشان داد شرکتهای حفاری آمریکایی هفته گذشته برای سومین هفته متوالی به شمار دکلهای حفاری نفت و گاز اضافه کردند. شمار دکلهای حفاری نفت و گاز در هفته منتهی به ۲۰ اوت با سه حلقه افزایش، به ۵۰۳ حلقه رسید که بالاترین میزان از آوریل سال ۲۰۲۰ بود. شمار دکلهای حفاری نفت با هشت حلقه افزایش، به ۴۰۵ حلقه رسید در حالی که شمار دکلهای حفاری گاز پنج حلقه کاهش یافت و به ۹۷ حلقه رسید.

ریزش دسته‌جمعی سهام چه پیامی دارد؟

بازار سهام همچنان در حال حرکت در مسیر نزولی است. شاخص کل بورس تهران در جریان دومین روز کاری آذرماه ۴ هزار و ۷۸۹ واحد دیگر از ارتفاع خود ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی را از دست داد و در سطح ۱۶۶ هزار و ۴۶۳ واحد قرار گرفت.

ریزش دسته‌جمعی سهام چه پیامی دارد؟

با ریزش ۸/ ۲ درصدی نماگر اصلی سهام طی معاملات روز گذشته، بازدهی کل بورس از ابتدای پاییز تا پایان دادوستدهای دیروز تقریبا به صفر رسید. افت و خیزهای دسته‌جمعی که معمولا با حضور هیجانی سرمایه‌های خرد گریبان بازار را ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی می‌گیرد، طی دادوستدهای دیروز در افت دسته‌جمعی شاخص صنایع بورسی انعکاس پیدا کرد. به‌نظر می‌رسد سهامداران در بین سناریوهای مختلف برای روند آتی سهام، بدترین سناریو را برای تصمیم‌گیری مد‌نظر قرار داده و با فشار عرضه‌ها قیمت سهام را به سطوح پایین تنزل دادند. افزون بر کاهش شدید قیمت‌های جهانی که نقش چشمگیری در جهت‌دهی به عرضه عمومی سهام داشت، نگرانی سرمایه‌گذاران از اثر تحریم‌ها بر مبالغ فروش صادرکنندگان بورسی همچنان به قوت خود باقی است.

تسری فضای منفی به کل بازار

فشار روانی ناشی از افت شدید بهای نفت همچنان بر دادوستدهای بورس تهران سنگینی می‌کند. با وجود بازگشایی مثبت بازار جهانی در روز گذشته و رشد نسبی قیمت نفت و فلزات اماریزش‌های هفته‌های قبل قیمت‌های جهانی، سمت عرضه را به نیروی بلامنازع معاملات بورس تهران تبدیل کرده است. فشار عرضه سهام در جریان معاملات دیروز به حدی بود که سراسر بازار را سرخ‌پوش کرد؛ به‌طوری که شاخص ۳۵ صنعت از صنایع ۳۸ گانه بورس تهران در پایان معاملات در محدوده منفی قرار گرفت. حتی سهام غیروابسته به جریان نزولی بازارهای جهانی هم از فشار فروش مصون نماندند. به بیان دیگر، صنایع مختلفی که طی روزهای اخیر بر خلاف جریان سهام کالایی حرکت می‌کردند نیز در این روز با افت شدید شاخص مواجه شدند. پیوستن سهام گروه‌های خودرو و بانکی به سیر نزولی بازار موید همین واقعیت است. روز شنبه بود که سهام این دو گروه بر خلاف روند کلی بازار در مدار مثبت معامله شدند. با این حال، فشار شدید عرضه در جریان دادوستدهای دیروز، سهام این دو صنعت بورسی را وادار به همراهی با روند کلی بازار و عقب‌نشینی کرد. البته افت دسته‌جمعی بازار را نمی‌توان صرفا بر مبنای تغییرات بنیادی در بازار جهانی توضیح داد بلکه باید به ریشه‌های رفتارشناختی افت‌ها نیز توجه داشت که معمولا بدون ارزیابی تحلیلی سهام صورت می‌گیرد.

ریشه‌های رفتار دسته‌جمعی

کاهش شدید قیمت‌ها در بازار جهانی نه‌تنها فعالان بازار جهانی را نگران کرده بلکه موجب تند شدن ضرباهنگ نزولی شاخص سهام بورس تهران شده است. البته نگرانی فعالان بورس تهران تنها به وضعیت قیمت‌ها در بازار جهانی بازنمی‌گردد بلکه محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها برای صدور کالای شرکت‌های بورسی بر شدت نگرانی‌ها افزوده است. این دو اتفاق دست به دست هم داده تا در بازاری که عمیقا از فقر تحلیل رنج می‌برد، رفتارهای دسته‌جمعی نقش پررنگی در دست‌به‌دست شدن سهام و افت و خیز قیمت‌ها ایفا کند. این فرآیند در بورس تهران معمولا با حرکت سهامداران حقیقی آغاز می‌شود و تا بروز نشانه‌های قطعی از تغییر روند، ادامه پیدا می‌کند.

با در نظر گرفتن این عوامل در کنار هم، طبیعی است که شاهد شدت گرفتن عرضه سهام و بی‌توجهی به عملکرد شرکت‌ها باشیم. البته این مساله مختص بازار سهام ایران نیست. فعالان تمام بازارهای مالی، در چنین مواقعی که بازارها با تلاطمات شدید روبه‌رو‌ می‌شوند و نااطمینانی‌ها افزایش می‌یابد، واکنش‌های حادی نشان می‌دهند که از هیجان هم خالی نیست. واقعیت این است که در چنین موقعیت‌هایی ذهن سرمایه‌گذار معطوف به جریان منفی اطلاعات می‌شود و بنابراین بسیاری از رویدادهای مثبت از فیلتر انتظارات او عبور نمی‌کند. بنابراین انباشت سیگنال‌ها و اطلاعات منفی باعث می‌شود تا بسیاری از بورس‌بازان به جریان جمعی معاملات بپیوندند و روند نزولی قیمت‌ها را تشدید کنند.

سهام در احاطه بدترین سناریو

چنان‌که گفته شد، افت قیمت نفت تاثیر قابل‌ملاحظه‌ای بر کل معاملات بورس تهران داشته است. اگر‌چه اثرات مستقیم افت بهای نفت متوجه صنعت پالایشی و صنایع وابسته‌ای نظیر پتروشیمی است اما فشار عمومی عرضه در معاملات سهام طی دو روز کاری اخیر نشان می‌دهد که بور‌س‌بازان بدترین سناریو را برای تصمیم‌گیری انتخاب کرده‌اند. سناریویی که نه‌تنها نگاه یک‌جانبه به اثرات منفی افت بهای نفت دارد، بلکه تصور بدبینانه‌ای هم برای روند آتی قیمت این کالا در بازار جهانی متصور است.

اگرچه متغیرهای موثر بر سهام طی دو ماه اخیر دستخوش تحولات چشمگیری شده‌اند اما تغییرات در عمل به حدی نبوده است که چنین حرکت‌های نزولی پرشتابی را توجیه کند. برای مثال می‌توان روند نزولی قیمت جهانی نفت را مثال زد که از اوج خود در اوایل اکتبر فاصله گرفته است. اتفاقی که در بازار نفت افتاده این است که بهای این کالای استراتژیک از اوج خود در اکتبر حدود ۳۰ درصد عقب نشسته و همین نکته بر بار روانی حاکم بر معاملات افزوده است. این در حالی است که سطوح کنونی قیمت نفت با وجود ریزش‌های اخیر همچنان بالاتر از متوسط آن در سال گذشته است. با این حال، به نظر می‌رسد بازار سهام به سراغ بدترین سناریو ممکن از حیث تحولات جهانی و تحریم‌ها رفته و بنابراین تصمیم به خروج از جریان معاملات گرفته است.

اما واقعیت این است که نفت اثرات چندوجهی بر کل اقتصاد ایران دارد. برای توضیح دقیق‌تر باید اشاره کرد که کاهش قیمت نفت از مجرای اثر منفی بر تقاضای کل اقتصاد می‌تواند بورس تهران را تحت‌الشعاع قرار دهد و بنابراین از جریان ورودی سرمایه یا سطح تقاضای عمومی سهام بکاهد. در طرف مقابل، کاهش قیمت نفت به معنای تنزل منابع ارزی است که می‌تواند نقش چشمگیری در نوسان نرخ ارز ایفا کند. از این منظر، نفت دو اثر متقابل بر ارزش سهام بورس تهران خواهد گذاشت که یکی از مجرای انقباض جریان نقدینگی، سهام را متاثر خواهد کرد و دیگری از کانال نرخ ارز.

به این ترتیب، با در نظر گرفتن سناریو دوم که اثر متقابل قیمت نفت بر نرخ‌های ارز را لحاظ می‌کند، دریچه دیگری روی سهام و صنایع وابسته گشوده می‌شود. از این دیدگاه نقش سیاست‌گذار در بازار ارز و همچنین روند آتی بهای نفت در بازار جهانی برجسته‌تر می‌شود. مساله‌ای که در سناریوی دوم اهمیت دارد نحوه مواجهه سیاست‌گذار با کمبود منابع ارزی است که در چشم‌انداز کنونی ابزار سرکوب ارزی را نخواهد داشت.

انتظار برای خرید یا خروج بی‌بازگشت؟

واقعیت این است که بخش عمده‌ای از رشد قیمت‌ها و رونق معاملات بورس تهران مرهون فعالیت‌ها و تحرکات سهامداران حقیقی طی ماه‌های گذشته بوده است. ورود سرمایه‌های خرد طی این مدت موجب ارتقای چشمگیر ارزش معاملات خرد به ارقامی فراتر از یک هزار میلیارد تومان در روزهای کاری ابتدای مهرماه شده بود. تب تند خرید این گروه سرعت صعود قیمت‌ها را به طرز غیرمنتظره‌ای بالا برد و کل سهام را در مسیری دسته‌جمعی قرار داد تا شاخص کل در کنار ارزش معاملات روزانه رکوردهای جدید و بی‌سابقه‌ای ثبت کنند. گویی بازار سهام وارد دوران تازه‌ای از رونق شده است و این تلقی مثبت در کنار روند قیمت در بازارهای همسایه پیش‌بینی وضعیت کنونی را برای کمتر کسی ممکن ساخته بود. هر‌چند بسیاری از کارشناسان نسبت به سرشت هیجانی تقاضا و جهش دسته‌جمعی قیمت‌ها هشدار می‌دادند و بر ضرورت اصلاح قیمت‌ها تاکید داشتند اما آنها هم چنین روند نزولی فرساینده‌ای را پیش‌بینی نمی‌کردند.

با این حال، افزایش نااطمینانی‌ها با آغاز دور نهایی تحریم‌ها و همچنین افت شدید قیمت نفت این گروه از فعالان سهام را وادار به عقب‌نشینی کرد. به‌طوری که طی هفته‌های اخیر عرضه سهام از سوی سهامداران حقیقی ادامه پیدا کرد و مالکیت سهام به طور پیوسته به نام مالکان عمده بازار تغییر یافت. در این شرایط می‌توان دو حالت متفاوت را در نظر گرفت. حالت اول نشان‌دهنده آن خواهد بود که سرمایه‌های خُرد از بازار سهام در حال خروج است و احتمالا بورس به وضعیتی نیمه‌رکودی می‌رسد که هم‌زمان با افت ارزش معاملات، حرکت سهام کُندتر شده و عوامل بنیادین بیشتر مورد توجه ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی معامله‌گران قرار می‌گیرد. رد پای خروج سرمایه‌های خرد به این نحو را می‌توان در بازارهای موازی دید. افزایش قیمت اوراق بدهی و در نتیجه کاهش نرخ سود آنها طی هفته‌های اخیر می‌تواند یکی از شواهد تاییدکننده سناریوی خروج سرمایه‌ها از بورس باشد. اما در بازارهای دیگر، به ویژه ارز و سکه با توجه به فروکش کردن تلاطمات فعلا جذابیتی برای حرکت سرمایه‌ها دیده نمی‌شود.

بنابراین نمی‌توان حالت دوم را که حرکت سرمایه‌ها به کمین‌گاه است نادیده گرفت. به نظر می‌رسد سرمایه‌گذاران بورسی در انتظار سیگنالی مثبت و تغییر اندکی در فضای معاملات سهام هستند تا بار دیگر در قالب خریدار ظاهر شوند. دو شاهد این ماجرا را می‌توان در استقبال بی‌سابقه از عرضه اولیه شرکت سنگ‌آهن گهرزمین و همچنین افزایش دامنه نوسان روزانه شاخص سهام در پی جدال سنگین عرضه و تقاضا دانست. بنابراین نمی‌توان بدون حضور این سرمایه‌ها، افت و خیزهای چند هزار واحدی را در معاملات بورس شاهد بود.

سرمایه‌هایی که اکنون فرصت بسیار محدودی نیز در اقتصاد پیدا کرده‌اند و شاید بورس را آخرین گزینه خود می‌دانند. باید توجه داشت مهار تلاطم ارز و سکه در کنار رکود بازار مسکن، سهام را به‌طور بالقوه می‌تواند تقویت کند. در دوره‌های قبل نرخ بالای سود بانکی مانع از این جذابیت می‌شد اما با تجربه نرخ‌های اخیر تورم و میزان بازدهی بازارها، هنوز سرمایه‌گذاران ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی عطش سودهای بالا را دارند که می‌تواند همچنان بورس را گزینه اول بالقوه سرمایه‌گذاری نگه دارد. برای تحقق این امر نیاز به محرکی تازه است، گزارش‌های ماهانه جذاب، چرخش در بازار جهانی، سیگنالی در سیاست خارجی یا اصلاح سیاست ارزی می‌تواند جریان سرمایه را در بازار تغییر دهد. در مورد آخر، مجددا وعده‌هایی از سوی مقامات بانک مرکزی برای یکسان کردن نرخ ارز نیما با نرخ بازار آزاد داده می‌شود که در صورت تحقق می‌تواند تحولی تازه برای بازار سهام باشد.

مقاومت از کانال عملکرد

در بین گروه‌های مختلف بورسی، گروه فرآورده‌های نفتی طی روز گذشته بیشترین فشار عرضه را تحمل کرد و شاخص آن تحت تاثیر ریزش قیمت نفت در «جمعه سیاه» حدود ۶/ ۴‌درصد ریخت. اما چنان که گفته شد با سرایت فضای منفی به کل بازار تقریبا تمام صنایع تحت فشار عرضه قرار گرفتند. اما نکته مهم در جریان عرضه‌های دیروز مقاومت برخی نمادها در برابر ریزش حداکثری قیمت‌ها بود که از آن جمله می‌توان فلزکاران بازار را نام برد که با رونمایی از عملکرد خود تا حدودی از بار عرضه کم کردند.

در واقع، طی روز گذشته شرکت‌هایی که در آبان‌ عملکرد مطلوبی از حیث فروش کالا به جا گذاشته‌اند، توانستند در برابر سیلعرضه‌ها مقاومتی نسبی را ثبت کنند. برای مثال می‌توان به نمادهای گروه فلزات اشاره کرد که در فهرست نمادهای اثرگذار بر شاخص کل دیروز دیده نمی‌شوند. به نظر می‌رسد گزارش عملکرد قابل‌قبول لیدر این گروه یعنی فولاد مبارکه توانسته است عامل حمایت از سهام این شرکت و دیگر هم‌گروهی‌ها شد. پیگیری روند معاملات محصولات فولادی در بورس کالا هم نشان می‌دهد متوسط نرخ‌های محصولات فولاد مبارکه برای تحویل در ماه‌های بعد همچنان روندی افزایشی نسبت به نرخ‌های آبان دارد. نکته نهفته در گزارش عملکرد آبان شرکت‌های گروه فلزات نشان می‌دهد که اگر چه بازار زیر فشار روانی ناشی از افت قیمت نفت قرار دارد، اما وضعیت عملیاتی شرکت‌ها از حیث فروش بهتر از انتظار بوده است. حال باید دید که سهامداران به انتشار گزارش‌های ماهانه و رونمایی از عملکرد تمام شرکت‌ها واکنش مثبت نشان می‌دهند یا خیر.

معاملات کالایی لیدرهای بورسی

بورس کالا طی روز گذشته میزبان چند عرضه از سوی فلزکاران بزرگ بازار بود. در این جلسه معاملاتی ورق‌های گرم و سرد فولاد مبارکه عرضه شدند. در این جلسه نزدیک به ۴۳ هزار تن ورق گرم B در قیمت پایه ۴ هزار و ۲۸۹ تومان به ازای هر کیلوگرم عرضه شد که با سقف قیمت ۵ هزار و ۷۶۰ تومان در سمت تقاضا مواجه شد. قیمت پایانی این محصول در روز گذشته به ۴ هزار و ۶۰۰ تومان به ازای هر کیلوگرم رسید که نسبت به جلسه قبلی رشد نسبی داشت. همچنین دیروز ۵۵۰۰ تن ورق گرمC در قیمت پایه ۳ هزار و ۱۵۲ تومان به ازای هر کیلوگرم عرضه شد. قیمت پایانی این محصول در روز گذشته به ۳ هزار و ۸۰۳ تومان به ازای هر کیلوگرم رسید که تغییری نسبت به جلسه قبلی نداشت. معامله ورق سرد B «فولاد» با عرضه ۳ هزار تن از این محصول با قیمت پایانی ۵۵۸۶ تومان به ازای هر کیلوگرم انجام شد که بالاتر از قیمت جلسه قبلی معاملاتی این محصول بود. در ضمن عرضه محصولاتی چون گالوانیزه و قلع‌اندود «فولاد» در معاملات دیروز بورس کالا لغو شد. از دیگر عرضه‌های مهم دیروز باید به کاتد مس «فملی» اشاره کرد. در این جلسه ۳ هزار تن کاتد با قیمت پایه ۵۴ هزار و ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم عرضه شد که با توجه به حجم محدود تقاضا ۱۳۶۰ تن از آن در قیمت پایه معامله شد.

همگام با بازیگران

روز دوشنبه، خالص تغییر مالکیت سهام بار دیگر به نام معامله‌گران عمده بازار رقم خورد و حدود ۳۰۰ میلیون سهم به ارزش ۱۴۱ میلیارد تومان از سبد سهام معامله‌گران حقیقی به پرتفوی حقوقی‌ها افزوده شد. بیشترین خالص خرید توسط سهامداران عمده در نمادهای زیرمجموعه گروه فرآورده‌های نفتی به ثبت رسید. به این ترتیب خالص خرید حقوقی‌ها در پالایشی‌ها به ۳۹ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان رسید. گروه محصولات شیمیایی نیز در این روز شاهد تغییر مالکیت حدود ۵/ ۲۵ میلیارد تومانی به نفع حقوقی‌ها بودند. فلزی‌ها دیگر گروهی بودند که با خالص خرید ۲۱ میلیارد تومانی توسط معامله‌گران عمده بازار همراه شدند.

در صدر خرید معامله‌گران حقوقی، تمایل به جمع‌آوری سهام شرکت پالایش نفت بندرعباس قرار داشت. خالص خرید حقوقی‌ها در نماد مزبور به ۱۱ میلیون و ۳۰۰ هزار سهم به ارزش حدود ۱۲ میلیارد و ۸۶۰ میلیون تومان بالغ شد. نماد معاملاتی شرکت پالایش نفتاصفهان نیز در این روز شاهد جابه‌جایی ۱۷ میلیون و ۶۰۰ هزار سهم به ارزش ۱۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومانی در مسیر حقیقی به حقوقی بود. نماد معاملاتی شرکت فولاد مبارکه اصفهان از دیگر نمادهای دیروز بورس تهران بود که مورد اقبال معامله‌گران عمده بازار قرار گرفت. به این ترتیب دیروز حدود ۲۲ میلیون و ۱۰۰ هزار سهم «فولاد» به ارزش ۱۱ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان به پرتفوی حقوقی‌ها اضافه شد.

در آن‌سوی بازار نماد معاملاتی بیمه دانا شاهد جابه‌جایی حدود ۱۰ میلیون سهم به ارزش ۲/ ۲ میلیارد تومان در مسیر حقوقی به حقیقی بود. نماد معاملاتی شرکت شیشه‌ و گاز ا‌ز دیگر نمادهای دیروز بازار سهام بود که مورد توجه سهامداران حقیقی قرار گرفت. بر این اساس حدود یک میلیون سهم «کگاز» به ارزش ۵۰۰ میلیون تومان از پرتفوی معامله‌گران حقوقی به سبد سهام حقیقی‌ها افزوده شد. در مجموع دیروز این گروه‌های کوچک بازار همچون گروه بیمه و صندوق بازنشستگی، دستگاه‌های برقی و سیمانی‌ها بودند که مورد توجه معامله‌گران خرد قرار گرفتند.

ریزش قیمت نفت متوقف شد

قیمت نفت در معاملات روز چهارشنبه تحت تاثیر نگرانی‌های عرضه، افزایش یافت، اما انتظارات برای افزایش سریعتر نرخ‌های بهره آمریکا، مانع افزایش بیشتر قیمت‌ها شد.

به گزارش مجله خبری نگار،، بهای معاملات نفت برنت با ۱۱ سنت معادل ۰.۱ درصد افزایش، به ۹۰ دلار و ۷۳ سنت در هر بشکه رسید. نفت برنت روز گذشته با یک دلار و ۳۸ سنت کاهش بسته شده بود.

بهای معاملات وست تگزاس اینترمدیت آمریکا با پنج سنت معادل ۰.۱ درصد افزایش، به ۸۳ دلار و ۹۹ سنت در هر بشکه رسید. شب گذشته، بهای قرارداد اکتبر که موعد آن روز سه شنبه به پایان رسید، یک دلار و ۲۸ سنت کاهش پیدا کرد در حالی که قرارداد نوامبر، یک دلار و ۴۲ سنت ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی کاهش یافت.

تینا تِنگ، تحلیلگر شرکت "سی ام سی مارکتس" در این باره اظهار کرد: عوامل مثبت، همواره مسئله کمبود عرضه ناشی از تحریم‌ها علیه روسیه بوده است.

تولید نفت گروه اوپک پلاس اکنون ۳.۵۸ میلیون بشکه در روز معادل ۳.۵ درصد از تقاضای جهانی، کمتر از هدف تعیین شده است. این ریزش شدید قیمت نفت در بازار جهانی کمبود منعکس کننده کمبود عرضه در بازار نفت است.

به گفته تحلیلگر سی ام سی مارکتس، قیمت‌های نفت به دلیل افزایش بازده اوراق قرضه آمریکا که ارزش دلار را در آستانه اعلام تصمیم سیاست پولی بانک مرکزی آمریکا، تقویت کرده است، تحت فشار‌های کاهشی قرار گرفته‌اند.

انتظار می‌رود بانک مرکزی آمریکا روز چهارشنبه برای سومین بار، نرخ‌های بهره را به میزان ۷۵ واحد افزایش می‌دهد. بانک‌های مرکزی دیگر شامل بانک مرکزی انگلیس هم هفته جاری نشست سیاست پولی برگزار می‌کنند.

واندانا هری، موسس شرکت واندا اینسایتس در سنگاپور اظهار کرد: در فقدان هرگونه تحولات جدید مهم درباره عوامل بنیادین، نفت، تحت تاثیر بازار‌های مالی قرار گرفته است.

بازار‌های سهام آسیا روز چهارشنبه از صعود بازماندند و بازده اوراق قرضه با مهیا شدن سرمایه گذاران برای تصمیم فدرال رزرو، بالا ماند.

دلار هم در معاملات روز جاری نزدیک به بالاترین حد دو دهه اخیر در برابر سبدی از ارز‌های رقیب ایستاد و نفت را برای خریداران ارز‌های دیگر گران‌تر کرد.

در این بین، آمار موسسه امریکن پترولیوم نشان داد ذخایر نفت و فرآورده‌های نفتی آمریکا در هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر، حدود یک میلیون بشکه کاهش پیدا کرده است. تحلیلگران در نظرسنجی رویترز پیش‌بینی کردند ذخایر نفت آمریکا هفته گذشته به میزان حدود ۲.۲ میلیون بشکه کاهش داشته است.

آرامکو: راه‌کار‌های اروپا برای بحران انرژی موثر نیست

مدیرعامل غول نفتی آرامکوی سعودی روز سه‌شنبه در اظهاراتی، اعلام کرد طرح‌های اروپا برای محدود کردن هزینه نیرو برای مصرف‌کنندگان و دریافت مالیات از شرکت‌های انرژی را راه‌کار‌های بلندمدت یا مفیدی برای بحران انرژی جهانی ندانست.

امین ناصر در کنفرانسی در سوئیس گفت: متوقف یا محدود کردن افزایش هزینه نیرو، ممکن است در کوتاه مدت به مصرف‌کنندگان کمک کند، اما دلایل ریشه‌ای را حل نمی‌کند و راه‌کار بلندمدت نیست؛ و دریافت مالیات از شرکت‌ها در زمانی که به افزایش تولید نیاز است، مسلما کمک کننده نیست.

دولت‌های سراسر اروپا، میلیارد‌ها یورو کاهش مالیات، کمک مالی و یارانه برای مقابله با بحران انرژی اعلام کرده‌اند که عامل صعود نرخ تورم بوده و صنایع مختلف را ناچار کرده است تولیدشان را متوقف کنند و قبوض نیرو را در آستانه زمستان افزایش داده است.

تحت طرح‌های اتحادیه اروپا که هفته گذشته اعلام شد، سود اضافی شرکت‌های انرژی گرفته شده و برای کاهش فشار هزینه‌ها برمصرف‌کنندگان، استفاده می‌شود.

امین ناصر هشدار داد تداوم عدم سرمایه‌گذاری در بخش هیدروکربن‌ها در شرایطی که جایگزین‌های سوخت‌های فسیلی هنوز آماده نیستند یکی از دلایل ریشه‌ای این مشکل است. جنگ در اوکراین یقینا پیامد‌های بحران انرژی را تشدید کرده، اما دلیل ریشه‌ای نیست. متاسفانه حتی اگر این جنگ همین امروز همان طور که آرزو داریم متوقف شود، بحران خاتمه پیدا نخواهد کرد.

آرامکو سرگرم سرمایه‌گذاری برای افزایش ظرفیت تولید نفت عربستان سعودی به ۱۳ میلیون بشکه در روز تا سال ۲۰۲۷ است، اما ناصر هشدار داد سرمایه‌گذاری جهانی در هیدروکربن‌ها همچنان بسیار اندک، بسیار دیرهنگام و بسیار کوتاه مدت است.

بر اساس گزارش رویترز، مدیرعامل آرامکو گفت: سرمایه‌گذاری در حالی اندک مانده که ظرفیت مازاد تولید چندانی باقی نمانده و با وجود موانع اقتصادی قدرتمند، تقاضا برای نفت نسبتا مطلوب مانده است. هنگامی که اقتصاد جهانی بهبود پیدا کند، انتظار می‌رود تقاضا، بهبود بیشتری پیدا کند و ظرفیت مازاد تولید نفت اندکی که وجود دارد هم استفاده شود. به همین دلیل است که عمیقا نگران هستم.



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.